Midden tijdens het verhaal van mijn coachingscliënt sta ik op en loop naar de boekenkast en pak daar een boek dat ik jaren geleden kocht bij de Slegte, een zaak die zijn naam gelukkig al jaren geen eer aandoet. “Energetics” heet het boek en het is een schande dat het nooit een bestseller in Nederland is geworden. Het is een boek over energie en vermoeidheid en het rekent genadeloos af met onze mythes over moe zijn, uitrusten en je vitaal voelen. Mythes waar we zo graag in geloven. Bijvoorbeeld dat je van slapen uitrust…onzin! Ja, u leest het goed: van slapen rust je niet uit.

Mijn cliënt kijkt verbaasd, even teleurgesteld zelfs omdat je toch van een coach verwacht dat hij echt luistert (iets wat ik normaal zeker doe) en niet ineens tijdens jouw verhaal opstaat en een boek gaat een plaatje waar het verhaal van mijn cliënt mij aan deed denken. Ik open het en leg het voor haar neer. Ze kijkt eerst verbaasd. “Wat moet ik hiermee?” Ik zeg niks, laat even het boek het werk doen. Ze kijkt nog een keer en ik zie aan haar gezicht dat het plaatje raakt, diep raakt.

Er staat een getekende doorsnede van twee schedels….
In de ene schedel zie je een slavendrijver met en zweep en een klein jongetje dat bang wegduikt en terugschiet met een katapult. In de andere schedel staat een man die met een glimlach een jongetje helpt om goed te honkballen. Het jongetje doet zijn best, dat zie je. Maar, je ziet ook dat de coachende man hem steunt, omdat hij achter hem staat en glimlacht. Onder de plaatjes staat: slavendrijver en rebelse kind of aanmoedigende coach en vrije kind.

In de coachruimte is het nog altijd stil en mijn cliënt kijkt en begint te vertellen. Over de strenge opvoeding, over het eigen perfectionisme, het gevoel van moeten, falen en jezelf op je kop geven. En de moeheid die dat oplevert… 

Dan komen we langzaamaan te spreken over de aanmoedigende coach en het vrije kind. Hoe kan je zorgen dat jij jezelf zo benadert? Wat zou dat je opleveren? Welk kind van de twee plaatjes ontwikkelt zich het beste? Welke ouder voelt zich het beste? We komen tot de conclusie dat het een wereld van verschil is. Van donker naar licht, van moeten naar mogen, van eisen naar steunen, van falen naar experimenteren. We vragen ons af of het niet soft is om zo met jezelf, je kinderen of medewerkers om te gaan? Is de harde hand niet veel beter en duidelijker?

In de afgelopen 15 jaar heb ik heel veel teams en leidinggevenden gezien en daarvoor zag ik gedurende een aantal jaar dat ik werkte in de jeugdhulpverlening veel ouders en kinderen. Telkens zie ik weer dat eisende strenge gezagspersonen volgzame, bange en initiatiefarme volgelingen opleverden. Daarentegen zie ik ook dat mensen die alle teugels vrijlaten ongerichte, drukke en egoïstische volgelingen hebben. Verslaafd aan kicks bij gebrek aan basis en support. Want de lijn tussen vrijlaten en desinteresse is heel dun, flinterdun. 

De beste kinderen en de beste medewerkers zie ik telkens weer bij de aanmoedigende coach. Een ouder, een leider die weet wat echt belangrijk is, daar duidelijk in is, maar wel helpt en aanmoedigt.

Een vriend van me zei het heel mooi onlangs. Hij is na jaren strategisch adviseur te zijn geweest nu overgestapt naar leidinggeven aan een team. Ik zat in zijn tuin met hem te praten en vroeg hoe het ging op zijn werk en hij zei:” Ik vond het eerst loodzwaar want ik wilde alles weten wat er gebeurde en keek over ieders schouder mee. Toen ontdekte ik dat het zo niet langer kon en besloot ik niet meer te bepalen in het “hoe” , maar alleen nog in het “wat”. Ik mag als leider bepalen wat er gebeurt, maar hoe iemand iets doet laat ik vrij en help waar nodig of gewenst.” Ik zou hem als leidinggevende van harte aanbevelen.

Een perfectionist wil alles op zijn manier en kan zichzelf en anderen geen erkenning schenken. Hij/zij put op termijn zichzelf en anderen uit. Hij maakt, zeg maar, perfect ongelukkig. Iemand die vanuit visie richting geeft aan zijn zichzelf, werk en gezin, geeft als het ware de erkenning direct cadeau. En daarna volgt onlosmakelijk de uitdaging en het experiment. …! Want wie zich erkent voelt , wil graag leren en spelen.

Wie zo leeft is niet gauw moe en wordt ’s ochtends uitgerust wakker. Wie in zichzelf een slavendrijver heeft is gauw en veel moe, ook ná een nacht slapen. Want van slapen rust een slavendrijver niet uit…

"Aha technologie,.....interessant." Dat hoorde ik vaak als ik zei dat ik theologie studeerde eind jaren tachtig.

Ik zat dan in een vreemde auto liftend naar huis of school. In de tijd dat de OV-studentenkaart er nog niet was en je elke vrijdag met een cordon studenten bij de oprit van de snelweg stond te wachten op welwillende automobilisten met een ruim hart en wat lege stoelen. Een mooie tijd.
En ik weet niet of het een kwestie was van spraakgebrek, maar iedereen verstond technologie als ik theologie zei. In die tijd was theologie niet hip. Niets iets wat je zei op een feestje tegen een leuk meisje. De kans was dan groot dat ze wat meewarig keek en ernstige twijfels postvatte over mijn libido.

Ook de welwillende automobilist verstond eerst wat men kende, daarna als ik duidelijker het woord theologie articuleerde kwam meteen het gesprek opgang. Standaard vertelde men dan dat men nooit meer in de kerk kwam, biechte men zijn zonden op , vroeg men mij om voor ze te bidden of ze te zegenen (echt waar) , verontschuldigde men zich bij iedere vloek tegen inhalende weggebruikers of in een enkel geval verliep de rit verder zwijgend. Theologie was beladen, zoveel was zeker. En het was íets met de kerk. En dat was meestal weinig goed nieuws.

Hoe anders is het nu anno 2009. Spiritualiteit is in! 
Het woord spiritualiteit kenden we nog niet eens in de jaren tachtig en negentig. Maar tegenwoordig tel je pas mee als je spiritueel bent.
Ja, want aan Sonja Bakker dóe je en spiritueel dat bén je. Tenzij je zelf Sonja Bakker bent, dan ligt dat natuurlijk anders.
Maar, wanneer bén je spiritueel? En kun je het ook niet zijn? Kun je zeggen: ik ben niet spiritueel? 

Onder de vlag spiritueel gaan vele gedaanten en overtuigingen schuil. Maar de basis is dat men gelooft in "iets".
Tja, ook daarmee kom ik meestal weinig verder. Iets.........

Maar, nu serieus. Wat is spiritueel? 
Mensen die spiritueel zijn hebben meestal een of meer van de volgende kenmerken:

- ze geloven in een God of bron, kracht of energie;
- ze geloven dat er meer is dan je met je blote oog kan zien;
- ze geloven in een leven na (en voor) dit leven;
- ze geloven dat de diepste kern van alles goddelijk is; 
- ze geloven dat alle mensen en materie in die kern met elkaar verbonden zijn;
- ze geloven dat er iets is als lot/bestemming of goddelijke leiding;
- ze geloven dat door energie dingen kunnen ontstaan of ook weer verdwijnen (materie, wensen, gevoelens, ziektes);
- ze geloven dat je moet leven in het NU, met aandacht voor ieder moment;
- ze mediteren of bidden of doen aan bezinning;
- ze houden van rituelen en symbolen om uiting te geven aan belangrijke gebeurtenissen of ervaringen;
- ze maken gebruik van hun intuïtie, en ontwikkelen dat zesde zintuig.

Heeft u minstens drie van deze kenmerken dan heeft u vast wel eens tegen iemand gezegd dat u een spiritueel mens bent.
En ik wed dat u er ook wel eens direct achteraan heeft gezegd: maar niet zweverig hoor! Of: maar wel met beide benen op de grond.
Want zweven, daarvoor zijn we bang. En gezien worden als een soort goeroe, Jomanda of dweepzieke paragnost daar zit niemand op te wachten.

Ook ik, lieve lezer, ben spiritueel.
En ja...u raad het al...met één been op de grond. Ja, u leest het goed. Eén been. Want, met twee benen op de grond kom je ook geen stap vooruit.
Een been hier in de Hollandse modder en de andere zweeft in het luchtledige op weg naar het nieuwe en onbekende.

Ik mediteer, geloof in een Goddelijke scheppingskracht, denk dat ik na mijn dood niet ophoud te bestaan en ik volg mijn intuïtie.
Daar ben ik gelukkig mee, kan ik mijn leven veel beter vormgeven met meer betekenis en plezier en ook relativering.

Maar, net als vele spirituelen moet ook ik u teleurstellen. Ik weet het allemaal niet zeker. En ik wantrouw mensen die het wel allemaal zeker weten.
De pedagoog Imelman zei dat prachtig. Opvoeden en volwassen worden is "veronzekeren", zei hij. Leren leven met onzekerheden. Wie alles zeker weet, komt bedrogen uit en leeft met mentale modellen waar iedere rek uit is. Daar past geen afwijkende ervaring meer in.

Spiritualiteit is voor mij leven met het mysterie. Voelen dat niet alles verklaart kan worden met aardse en wetenschappelijke modellen. 
En tegelijk ook de bescheidenheid hebben dat ik niet weet wat dat "iets" is waar mensen al duizenden jaren in geloven, dat ik het niet ken, zoals het mij kent. Veronzekeren is leven in verwondering. Openstaan voor wonderen én openstaan voor gezond verstand en wetenschap.

Ik ben het helemaal eens met Francis Schaeffer, de Zwitserse filosoof die antwoordde op de vraag van een student die wilde weten wat christelijk zijn inhield. "Ik ben niet geroepen om christen te zijn", zei hij. "Maar om mens te zijn. Volledig mens. En daar zitten hoe je het ook went of keert spirituele kanten aan".

"Ik hoor dat jij theologie hebt gestudeerd", zei een mooie dame op een feestje waar ik onlangs was. Ze keek me bevallig aan. "Jij bent echt boeiend. Wanneer gaan we samen filosoferen?", haastte ze haar betoog. Ik zei grappend dat ik niet theologie maar technologie gestudeerd had. Ze keek even teleurgesteld. Tijden veranderen......